Zabezpieczenie antyspamowe *


Zabezpieczenie antyspamowe *


Matematyk, astronom i astrolog propagujący teorię kopernikańską, lekarz, historyk nauki, teolog, geodeta, kartograf. Wybitny umysł epoki renesansu, który dzięki swej pasji, wyobraźni i miłości do wiedzy sięgał gwiazd. Wzniósł się na wyżyny polskiej nauki XVII stulecia, był rektorem Akademii Krakowskiej, a genialnego talentu jednego z najbardziej wykształconych ludzi tamtych czasów zazdrościły nam europejskie uniwersytety.

Jan Brożek urodził się w Kurzelowie, wsi niedaleko Włoszczowy, 1 listopada 1585 r. Był synem rolnika, który zadbał o edukację syna. Wiedzę zdobywał najpierw w szkole kolegiackiej w rodzinnej miejscowości. W 1604 r., dzięki ufundowanemu stypendium, został przyjęty na wydział filozoficzny Akademii Krakowskiej. Studiował tam swoje ulubione przedmioty ścisłe oraz języki klasyczne, niebawem otrzymał stopień bakałarza nauk wyzwolonych. W 1610 r. uzyskał już stopień magistra sztuk wyzwolonych i tytuł doktora filozofii. Brożek miał wówczas 25 lat, a stopień doktora dawał mu prawo uczenia, praktycznie na równi z profesorami. W tymże roku rozpoczął wykłady. Uczył teorii planet, a studentom przekazywał wiedzę z zakresu astronomii sferycznej, arytmetyki, geometrii, podstaw nauki o wszechświecie. W tym czasie napisał też pierwszą rozprawę matematyczną „Geodezja odległości bez przyrządów”. Kolejną pracę z tego zakresu opublikował rok później. W 1614 r. otrzymał katedrę astronomii oraz tytuł astrologa zwyczajnego Akademii. Profesorem krakowskiej uczelni Brożek został w roku 1619, po obronie pracy habilitacyjnej. Dzięki wsparciu biskupa Marcina Szyszkowskiego, w 1620 r. mógł wyjechać na studia medyczne do Padwy i na tamtejszym uniwersytecie uzyskał doktorat z medycyny. Po powrocie do Krakowa został lekarzem nadwornym biskupa, choć praktyką lekarską się raczej nie zajmował. Wolał zgłębiać tajniki matematyki i astronomii.

W 1629 r. Jan Brożek przyjął święcenia kapłańskie oraz otrzymał kanonię przy kościele św. Anny. Był proboszczem kolejno w Jangrowie, Staszowie (w parafii św. Bartłomieja) oraz Międzyrzeczu na Podlasiu. Akademia Krakowska miała w owym czasie prawie samych nauczycieli stanu duchownego, a tylko nieliczni profesorowie wydziału lekarskiego mogli w świeckim pozostawać stanie. Takie urządzenie musiało wytworzyć się z biegiem czasu, gdyż dochody profesorów fundowano, były przeważnie na beneficjach duchownych. Taki stan rzeczy zmuszał każdego magistra do przyjmowania święceń duchownych, inaczej bowiem nie widział dla siebie przyszłości w Akademii – wyjaśniał Jan Nepomucen Franke w biografii kurzelowskiego uczonego, opublikowanej w 1884 r.

W dużej mierze to właśnie dzięki Brożkowi nauka polska XVII stulecia osiągnęła wysoki, europejski poziom. Utrzymywał ścisłe kontakty z wielu uczonymi spoza Polski, dzięki czemu znacznie przyczynił się do rozwoju rodzimej nauki i ożywienia życia umysłowego w kraju. Jedną z jego pasji było także życie i działalność Mikołaja Kopernika, był zwolennikiem teorii tego wielkiego uczonego. Odwiedzał miejsca pobytu Kopernika i zebrał sporo pamiątek po nim. Jan Brożek opublikował po łacinie kilka ważnych dla nauki prac. W roku 1620 wydał podręcznik „Arytmetyka liczb całkowitych”. W 1625 r. ukazało się „Gratis” – ciekawy satyryczny utwór wymierzony w szkoły jezuickie. W 1638 r. nasz uczony ogłosił „Obronę Arystotelesa i Euklidesa”. Po polsku wydał jedynie pracę „Księdza Jana Brosciusa przydatek pierwszy do geometrii polskiej Stanisława Grzepskiego”. Jan Brożek interesował się także geodezją i kartografią. Kopalnię soli w Wieliczce dokładnie zmierzył i w dowód zasług otrzymał stanowisko żupnego geometry. Zjeżdżał do podziemi i mierzył zakamarki kopalni. Pomiary usprawniły pracę całej kopalni. Pozwoliły określić odległość pomiędzy poszczególnymi obiektami i poziomami. Stały się również podstawą do stworzenia różnego rodzaju map i planów – czytamy na stronie www.kopalnia.pl.

W 1650 r. Brożek uzyskał doktorat z teologii i został dziekanem wydziału teologicznego Akademii Krakowskiej. Był także mecenasem swej uczelni – fundował m.in. zakup książek i instrumentów astronomicznych, a Kolegium Większemu zapisał w testamencie własną bibliotekę. Część swych dochodów przeznaczył także na rozwój szkoły w rodzinnym Kurzelowie i na otwarcie scholasterii. Ukoronowaniem kariery kurzelowskiego uczonego była godność rektora Akademii Krakowskiej, którą otrzymał w czerwcu 1652 r. Niestety, pełnił ją tylko przez kilka miesięcy. Zmarł w czasie zarazy, 21 listopada tegoż roku. Został pochowany w krakowskim kościele św. Anny.

Brożek był wybitnym uczonym, pierwszorzędnego europejskiego formatu, o szerokim zakresie zainteresowań. To prawdziwy człowiek renesansu i duma ziemi świętokrzyskiej. Szczególnie powinni cieszyć się kurzelowianie. To ich krajan w tak piękny sposób zapisał się w dziejach polskiej nauki.

Tekst: Jacek Korczyński

 

Ta strona używa cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close