Zabezpieczenie antyspamowe *


Zabezpieczenie antyspamowe *


Uczony ów mąż, pierwszy rektor odnowionej Akademii Krakowskiej, przyszedł na świat w Skalbmierzu – nazywanym wówczas Skarbimierzem – około 1365 roku. Przypuszczalnie pochodził z mieszczańskiej rodziny.

Początkowo uczęszczał do szkoły prowadzonej przy skalbmierskiej kolegiacie, tej samej gdzie nauki pobierał później Mikołaj Rej z Nagłowic. Należał widocznie do pilniejszych i zdolniejszych młodzieńców, skoro go stąd wysłano do Krakowa, gdzie poświęca się prawu kościelnemu. Zalecony królowej Jadwidze, na jej koszt wysłany został do Pragi na dalsze studia – pisał ks. Teodor Czerwiński.

Podobizna Stanisława ze Skarbimierza w skalbmierskim kościele (ilustracja z książki T. Czerwińskiego „Stanisław Szkalbmierczyk, pierwszy rektor odnowionej Wszechnicy Jagiellońskiej” (Warszawa 1902)

Na Uniwersytecie Praskim, jednej z najlepszych ówczesnych uczelni europejskich, studiował Stanisław od roku 1380. Najpierw zapisał się na fakultet sztuk wyzwolonych, a potem rozpoczął studiowanie prawa kanonicznego. Otrzymywał kolejne stopnie naukowe – od magistra artium, licencjata i magistra teologii, po doktora praw. Jako że wcześniej przyjął święcenia kapłańskie, został kanonikiem kolegiaty w rodzinnym Skalbmierzu, rektorem sandomierskiego kościoła św. Piotra, a później otrzymał kanonię katedralną w Krakowie. Po powrocie do Krakowa związał się z dworem monarszym. Był spowiednikiem królowej Jadwigi, kaznodzieją królewskim, wikariuszem generalnym biskupa krakowskiego.

Jak wiadomo, ufundowany przez króla Kazimierza Wielkiego uniwersytet w Krakowie upadł po śmierci władcy, toteż Jadwiga Andegaweńska w ostatnich latach życia podejmowała wraz z Władysławem Jagiełłą wysiłki związane z reaktywacją uczelni. Wymierne efekty przyniosły jej zabiegi na dworze papieskim, a na samą uczelnię królowa zapisała w testamencie własne kosztowności. W organizacji odrodzonego w 1400 roku z jagiellońskiej fundacji uniwersytetu dużą rolę odegrał Stanisław ze Skarbimierza. Znalazł się on w grupie profesorów, którzy rozpoczęli wykłady, dysputy oraz ćwiczenia i pozyskał do tego niemałą liczbę studentów. Został przy tym pierwszym rektorem odrodzonej wszechnicy (funkcję tę pełnił dwukrotnie – po raz drugi w 1413 roku). Podczas inauguracji uczelni wygłosił mowę w obecności króla i wielu dostojników państwowych i kościelnych. Znana jest ona jako „Pochwała Uniwersytetu na nowo ufundowanego” i stanowi swoisty program jego działania, w którym ważną rolę mają odgrywać sztuki wyzwolone, teologia, prawo kanoniczne i medycyna.

Choć nie pełnił żadnego państwowego urzędu, brał udział w  życiu politycznym. Poza pracą uniwersytecką służył krajowi swoim wykształceniem i wiedzą. Służba Stanisława ze Skarbimierza dla Królestwa Polskiego polegała nie tyle na jego bezpośrednim udziale w sprawach państwowych, lecz przede wszystkim na uczonej refleksji dotyczącej państwa, prawa, władzy królewskiej, społeczeństwa oraz wojny sprawiedliwej – podkreśla prof. Krzysztof Ożóg. Poglądy swe wyłożył skalbmierski uczony w rozlicznych pismach, głównie kazaniach, których wygłosił i spisał kilkaset, a wiele z nich dotyczyło ówczesnych ważnych wydarzeń, jak np. inauguracji uniwersytetu w 1400 roku, pogrzebu królowej Jadwigi czy konfliktu z zakonem krzyżackim. Podczas wojny z Krzyżakami napisał około 1410 roku słynne kazanie o wojnie sprawiedliwej, prekursorski tekst w dziejach prawa narodów, który po latach stał się przedmiotem wielu analiz i komentarzy.

Rękopis kazania Stanisława ze Skarbimierza z ok. 1415 r. (Biblioteka Narodowa/Polona)

Życie i działalność Stanisława ze Skarbimierza jest znakomitym przykładem zaangażowania średniowiecznego intelektualisty w sprawy publiczne. W swych pracach często odnosił się do funkcjonowania państwa oraz cech monarchy, który, poza odpowiednim wykształceniem, powinien posiadać cnoty mądrości czy roztropności. Rozumny władca, zdaniem doktora Stanisława, nie tylko kieruje współczesnymi mu wydarzeniami, ale również usiłuje przewidzieć bieg przyszłych wydarzeń, znając przeszłość i wyciągając z niej wnioski. Sprawowanie rządów przez monarchę bez refleksji nad tym, co przynosiło szkodę państwu i poddanym w przeszłości, prowadzi do ogromnego niebezpieczeństwa – pisał prof. Ożóg

Spuścizna pisarska Stanisława ze Skarbimierza obejmuje ponad 600 pozycji. Są to kolekcje wygłaszanych kazań, głównie o tematyce teologicznej i filozoficzno-prawnej. Uczony ze Skalbmierza zmarł w Krakowie 9 stycznia 1431 roku.

Tekst Jacek Korczyński

Korzystałem m.in. z biogramu w „Polskim Słowniku Biograficznym” tom XLII (Warszawa-Kraków 2003), artykułów K. Ożoga: „Stanisław ze Skarbimierza – uczony w służbie Królestwa Polskiego” i „Stanisława ze Skarbimierza refleksje o państwie” (w: „Drogą historii”, Lublin 2001) oraz książki T. Czerwińskiego „Stanisław Szkalbmierczyk, pierwszy rektor odnowionej Wszechnicy Jagiellońskiej” (Warszawa 1902).

Ta strona używa cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close